การพัฒนารูปแบบการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑

[วินัย สว่างเรือง]

ผู้วิจัย             นายวินัย สว่างเรือง ตำแหน่ง รองผู้อำนวยการสถานศึกษาโรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ สังกัดเทศบาลเมืองจันทบุรี จังหวัดจันทบุรี

ปีที่วิจัย   2568

บทคัดย่อ

 

การวิจัย เรื่อง การพัฒนารูปแบบการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ วัตถุประสงค์ ของการวิจัย 1) เพื่อศึกษาสภาพและความต้องการเกี่ยวกับการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้          โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ 2) เพื่อสร้างรูปแบบการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ 3) เพื่อทดลอง ใช้รูปแบบการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ และ 4) เพื่อประเมินผลการใช้รูปแบบ การพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ กลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วย ครูผู้สอนในโรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ จำนวน 31 คน และนักเรียนโรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ จำนวน 560 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบทดสอบ แบบสัมภาษณ์ แบบประเมิน แบบสังเกต และแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูล โดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูปทางสถิติ และสถิติที่ใช้วิเคราะห์ข้อมูลใช้ค่าเฉลี่ย (Mean) และค่าความเบี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation : S.D.)

ผลการวิจัย พบว่า

การดำเนินการพัฒนารูปแบบการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ สรุปผลการวิจัยได้ ดังนี้

1. ผลการศึกษาสภาพการบริหารโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑  5 ด้าน พบว่า

          ด้านที่ 1 ด้านการบริหารจัดการสถานศึกษา การนําผลการติดตามมาพัฒนานโยบาย/แผนงาน/โครงการ/กิจกรรม ขับเคลื่อนหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยให้ความสำคัญกับความเป็นท้องถิ่น ความเป็นไทย และการมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนในสถานศึกษา พบว่า มีค่อนข้างน้อย ซึ่งผู้บริหารสถานศึกษา ไม่นำรายงานผลการปฏิบัติงานของปีที่ผ่านมาไปทบทวน ปรับปรุง พัฒนากำหนดไว้ในแผนปฏิบัติการ ทำให้การดำเนินงานตามแผนปฏิบัติการไม่ตรงประเด็น และไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริงในปัญหาที่เกิดขึ้น

ด้านที่ 2 ด้านหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอน พบว่า ผู้บริหารสถานศึกษาไม่นำนโยบายหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติ และไม่เห็นความสำคัญของการนำหลักสูตรสู่การจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ครูยังไม่เข้าใจหลักสูตร และการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนบูรณาการหลักปรัชญา  ของเศรษฐกิจพอเพียงสู่สาระการเรียนรู้ ครูส่วนใหญ่ไม่ให้ความตระหนัก และความสนใจในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่มีคุณภาพของแผนจัดการเรียนรู้ที่บูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง   ในกลุ่มสาระการเรียนรู้ การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนของครู เพื่อส่งเสริมการใช้สื่อ และแหล่งเรียนรู้ทั้งภายในและนอกสถานศึกษา พบว่า มีค่อนข้างน้อย และการจัดกิจกรรมไม่ส่งผล เพื่อฝึกผู้เรียนถอดบทเรียน การเรียนรู้สู่วิถีความพอเพียง

ด้านที่ 3 ด้านการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน สถานศึกษาดำเนินการ การดูแลช่วยเหลือผู้เรียนให้สามารถแก้ปัญหาและพัฒนาตนเองได้อย่างสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง พบว่า ผู้บริหารสถานศึกษาและคณะครูขาดการเอาใจด้านการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนและชื่นชมให้กำลังใจผู้เรียนเพื่อเป็นการเสริมแรงทางบวก ทั้งนี้ ครูผู้สอนยังไม่สามารถเป็นแบบอย่างที่ดีในการตั้งคำถาม
ให้นักเรียนคิด และให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการพูดคุยเชื่อมโยง เพื่อใช้เหตุและผลเพื่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเชิงบวกและจัดกิจกรรมที่ส่งเสริมปลูกฝังพฤติกรรมมีค่อนข้างน้อย โดยผู้บริหารสถานศึกษาและคณะครูต้องนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาบูรณาการ สู่การปฏิบัติจริงในการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน

ด้านที่ 4 ด้านการพัฒนาบุคลากรของสถานศึกษา สถานศึกษาดำเนินการวิเคราะห์แผนงาน/โครงการพัฒนาบุคลากรของสถานศึกษา เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจ และตระหนักในคุณค่าของหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยให้ความสำคัญกับความเป็นท้องถิ่น ความเป็นไทย และการมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชน พบว่า ผู้บริหารสถานศึกษาขาดการส่งเสริมพัฒนาบุคลากรต่อการสร้างความรู้ความเข้าใจ และตระหนักในคุณค่าของหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และการติดตามผลการจัดกิจกรรมพัฒนาบุคลากร ส่งเสริมการดำเนินชีวิตและปฏิบัติภารกิจหน้าที่ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง พบว่า มีค่อนข้างน้อย โดยผู้บริหารสถานศึกษาต้องดำเนินการวางแผนพัฒนาบุคลากรของสถานศึกษาทุกด้าน ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

ด้านที่ 5 ด้านผลลัพธ์/ภาพความสำเร็จ การส่งเสริมให้ผู้เรียนปฏิบัติตนให้ดำเนินชีวิตได้อย่างสมดุล และพร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลงในด้านวัฒนธรรม และบุคลากรของสถานศึกษา มีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง พบว่า ผู้บริหารต้องมีภาวะของผู้นำ มีความรู้ความเข้าใจ และนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติจริง สามารถเป็นบุคคลตัวอย่าง (Key Person) ให้กับองค์กร ซึ่งลักษณะของผู้บริหารสถานศึกษาเป็นปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลต่อความสำเร็จของการบริหารโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น เพื่อเป็นการสร้างความเชื่อมั่น และความนับถือศรัทธาต่อคณะครู นักเรียน ชุมชน ซึ่งเป็นความสำคัญต่อภาพความสำเร็จของงาน การสร้างจุดเด่นขององค์กร สถานศึกษา สามารถจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนข้อมูล และสะท้อนผลการปฏิบัติงานเพื่อทำให้ทราบถึงคุณลักษณะความสำเร็จของสถานศึกษา และเป็นภาพคุณลักษณะนิสัยจนเป็นวิถีความพอเพียง

2. ผลการศึกษาการพัฒนารูปแบบการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ พบว่า โครงสร้างของรูปแบบ ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ คือ ส่วนที่ 1 แนวคิดและหลักการ ส่วนที่ 2 วัตถุประสงค์ ส่วนที่ 3 กระบวนการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 4 ขั้นตอน และสาระการพัฒนา 5 ด้าน 13 ประเด็นการพัฒนา 46 แนวทางดำเนินการ 65 วิธีการพัฒนา และ 36 เงื่อนไขความสำเร็จ โดยประเด็นสำคัญที่ต้องได้รับการพัฒนาแต่ละองค์ประกอบ  มีดังนี้

2.1 แนวคิด และหลักการประเด็นสำคัญ พบว่า เป็นรูปแบบที่เปิดโอกาสให้ครูสามารถพัฒนาตนเอง เรียนรู้นวัตกรรมใหม่ ๆ และดำเนินการแก้ไขข้อบกพร่องด้วยตนเองเป็นระยะ และต่อเนื่อง ส่งเสริมให้ผู้บริหารสถานศึกษา สามารถบริหารจัดการสถานศึกษา โดยยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงให้เหมาะสมกับบริบทและวัฒนธรรมขององค์กร พัฒนาแนวคิด ศึกษาหาความรู้ สร้างสรรค์นวัตกรรม สื่อการเรียนรู้ใหม่ ๆ สร้างเจตคติ ค่านิยมที่เหมาะสม และเป็นแบบอย่างที่ดี นำสู่การปฏิบัติตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

2.2 วัตถุประสงค์ ประเด็นสำคัญ พบว่า เป็นรูปแบบเพื่อให้ผู้บริหารสถานศึกษาและครูสามารถนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาบูรณาการ ขับเคลื่อนนโยบายสู่การปฏิบัติ โดยประยุกต์ใช้กับการบริหารสถานศึกษา และเพื่อนำเสนอประเด็นแนวทางดำเนินการ วิธีการพัฒนา เงื่อนไขความสำเร็จของการพัฒนารูปแบบการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑

2.3 กระบวนการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 4 ขั้นตอน ขั้นตอนที่ 1 เตรียมการก่อนการพัฒนา ขั้นตอนที่ 2 ประเมินตนเองก่อนการพัฒนา ขั้นตอนที่ 3 การบริหารโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น 5 ด้าน 13 ประเด็นการพัฒนา 46 แนวทางดำเนินการ           65 วิธีการพัฒนา และ 36 เงื่อนไขความสำเร็จ และขั้นตอนที่ 4 การประเมินหลังการพัฒนา และพัฒนาซ้ำ กรณีไม่ผ่านเกณฑ์การประเมิน

ผลการประเมินความเป็นไปได้และความเป็นประโยชน์ ประเมินโดยผู้บริหารระดับปฏิบัติการ และหัวหน้างาน จำนวน 6 คน มีความเป็นไปได้ มีค่าเฉลี่ย 4.80 อยู่ในระดับมากที่สุด และความเป็นประโยชน์ มีค่าเฉลี่ย 4.81 อยู่ในระดับมากที่สุด

3. ผลการทดลองใช้รูปแบบการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ พบว่า ผลการทดสอบความรู้ความเข้าใจในหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงก่อนการพัฒนาด้วยรูปแบบ ผู้ร่วมวิจัยได้คะแนนเฉลี่ย 20.33 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 67.78 และมีผู้ที่ไม่ผ่านเกณฑ์ จำนวน 3 คน หลังการพัฒนาด้วยรูปแบบ พบว่า ผู้ร่วมวิจัยได้คะแนนเฉลี่ย 26.50 คิดเป็นร้อยละ 88.33 จะเห็นได้ว่าผู้ร่วมวิจัยทุกคนมีคะแนนความรู้ความเข้าใจในหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงหลังการพัฒนาด้วยรูปแบบ สูงกว่าก่อนการพัฒนาด้วยรูปแบบ ผลการประเมินการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยผู้นิเทศภายใน พบว่า โดยรวมการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มีระดับความเหมาะสมของการจัดการเรียนรู้อยู่ในระดับมาก (= 4.35) และผู้เรียนมีความพึงพอใจในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยค่าเฉลี่ยรวมอยู่ในระดับมาก (= 3.98 , S.D = 0.45)
4. 4. ผลการใช้รูปแบบการพัฒนาครูในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนพอเพียงท้องถิ่น โรงเรียนเทศบาลเมืองจันทบุรี ๑ พบว่า การทดสอบความรู้ ความเข้าใจในหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงก่อนการพัฒนาด้วยรูปแบบ ผู้ร่วมวิจัยได้คะแนนเฉลี่ย 21.10 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 70.33 และมีผู้ที่ไม่ผ่านเกณฑ์ จำนวน 5 คน หลังการพัฒนาด้วยรูปแบบ พบว่า ผู้ร่วมวิจัยได้คะแนนเฉลี่ย 25.83 คิดเป็นร้อยละ 86.1 จะเห็นได้ว่าผู้ร่วมวิจัยทุกคน มีคะแนนความรู้ความเข้าใจในหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงหลังการพัฒนาด้วยรูปแบบ สูงกว่าก่อนการพัฒนาด้วยรูปแบบ ผลการประเมินการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยผู้นิเทศภายใน พบว่า โดยรวมการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง  มีระดับความเหมาะสมของการจัดการเรียนรู้อยู่ในระดับมาก (= 3.78) และผู้เรียนมีความพึงพอใจ         ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยค่าเฉลี่ยรวมอยู่ในระดับมาก ( = 4.19 , S.D =47)

[ผู้เผยแพร่]

บทคัดย่อ